WYBÓR REDAKCJI

Recenzja książki Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji

Kwanty w ujęciu humanizmu relacji

Autor: @Carmel-by-the-Sea ·3 minuty
2021-12-05 Skomentuj 9 Polubień
Helgoland to malutka wyspa na Morzu Północnym, na której w czerwcu 1925 roku Werner Heisenberg wymyślił mechanikę kwantową. Z wielu powodów świat po tym zdarzeniu się zmienił. Nawet symbolizm wojennych losów wyspy (polecam ciekawą historię wyspy na Wikipedii) nie był w stanie zatrzymać następstw rewolucji w rozumieniu rzeczywistości. Nie tylko fizyka się zmieniła. Z konsekwencjami kwantów borykają się od tamtego czasu filozofia, teoria umysłu - wszystkie prądy myślowe, które odwoływały się do epistemologii, ontologii, metafizyki poddane zostały rewizji. Carlo Rovelli napisał "Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji" jako próbą rekapitulacji znaczenia idei Heisenberga, po niemal stuleciu od powstania, w fizyce, biologii i filozofii. Tekst przywołuje niewiele 'faktycznej fizyki'. Dużo jest natomiast analogii, konsekwencji kwantowości dla każdego człowieka, innych nauk przyrodniczych i współczesnego filozofowania. To zdecydowanie najbardziej spekulatywna dostępna po polsku książka Rovellego, a jednocześnie najbardziej humanistyczna w poszukiwaniu poprawnego umiejscowienia człowieka w fizykalnym nieciągłym (i paradoksalnie - jednocześnie rozmytym) mikroświecie. Z formalnego komponentu tłumaczy się autor dość szczerze już na początku (str. 12):

"Niewykluczone, że zamiast wyjaśniać, jak należy rozumieć mechanikę kwantową, tłumaczę głównie, dlaczego jest tak trudna do zrozumienia."

Faktycznie, samej fizyki nie jest dużo, za to sporo konsekwencji i prób 'sprzedania' konkretnej interpretacji kwantów (zwanej relacyjną), którą Rovelli wspiera. Chyba tekst okazał się dla mnie zbyt ogólny, być może trochę za dużo wiem (a jednocześnie za mało), by odpowiednio ocenić zaproponowany sposób opowieści Włocha? Niewątpliwie książkę warto polecić dwóm grupom ludzi: tym, którzy kompletnie nie znają mechaniki kwantowej i szukającym w niej podstawowych konotacji filozoficznych.

Trochę czytałem o różnych interpretacjach kwantów, które rozwinęły się przez lata (jakoś sformalizowanych jest około 20-tu wersji). Rovelli wspomina o kilku. Wybrana wersja relacyjna chyba najlepiej nadaje się, jako uwypuklenie istoty braku intuicyjności (wręcz sprzeczności z ludzkim zdrowym rozsądkiem) kwantów. Ich kanoniczny trzon (tzw. interpretacja kopenhaska) skupia się na codzienności operacyjnej pracy badaczy, a 'interpretacja relacyjna' dobrze dopowiada do aksjomatów problem obiektywności pomiaru, status obserwatora, płynność pojęć falowych. Jednocześnie pozwala łagodnie przejść na pole filozofii nauki umieszczając zjawiska mikroskali w szerszym kontekście. Rovelli właściwie drugą połowę książki poświęcił na rozwinięcie takich myśli. Wydaje mi się, że czytelnik powinien być z zaproponowanych głębokich powiązań, a nawet spekulacji, zadowolony - nawet estetycznie.

Mimo sporej dawki spekulacji, Rovelli w końcówce książki oferuje ciekawą uniwersalizację świata doznawanego. Sprawnie łącząc kwantowe konsekwencje z subiektywizmem człowieka, rozprawia się z dualizmami: podmiot-przedmiot obserwacji, materia-duch. Odważnie dotykając pojęcia 'świadomość' i istnienia obiektywności czegokolwiek, zaprasza czytelnika do ponownego przepracowania pytań męczących filozofów od stuleci, tym razem z uwzględnieniem współczesnej fizyki. Swoiste kredo teoretyka na epistemologię dobrze puentują zdania (str. 179):

"Znaczenie i intencjonalność są tylko szczególnym przypadkiem wszechobecnych korelacji. Istnieje ciągłość między światem znaczeń w naszym życiu umysłowym a światem fizycznym. Oba opierają się na relacjach."

Minusy, kontrowersje. Niewielkie, ale dla mnie zdumiewające. Od czasów słusznie minionych, nie pomyślałbym, by w książkach o nauce umieszczać coś z materializmu dialektycznego Lenina. A tu niespodzianka. Jest twórca rewolucji i jego ideowy wspólnik, a potem tępiony konkurent Aleksandr Bogdanow. Przyznaję - nie rozumiem sensu prawie całego jednego rozdziału. Jeszcze Ernst Mach (bardzo ciekawe podsumowanie jego płodnej filozofii nauki na str. 130-131) i wiedeński pozytywizm logiczny - jakoś się mieszczą, ale marksizm radziecki mi nie pasuje. A może jednak - nie mam tu 'pogłębionej bazy i nadbudowy'? Polemicznie pobudził mnie fizyk, gdy chyba zbyt łatwo przeniósł filozofię buddyjskiego myśliciela z II wieku n.e. na grunt współczesny (str. 157-160). Jestem ostrożny w poszukiwaniu i przyswajaniu takich analogii, szczególnie oferowanych laikowi. Dodatkowo, trochę jednak we wstępie bardziej wyartykułowałbym 'kopenhaski kanon' i może dodał klasyczny przykład z doświadczeniem z dwiema szczelinami. A może to znów Rovelli ma rację, że szybkie przejście do konsekwencji kwantowych dziwów było warte tych pominięć? Chętnie poczytałbym opinię kogoś 'nieskażonego' kursem formalnym mechaniki kwantowej.

Mimo wszystko - prawie BARDZO DOBRE - 7.5/10

Moja ocena:

Data przeczytania: 2021-12-05

Gdzie kupić

Księgarnie internetowe
Sprawdzam dostępność...
Ogłoszenia
Dodaj ogłoszenie
2 osoby szukają tej książki
Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji
Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji
Carlo Rovelli
8/10
Helgoland to bezdrzewna wyspa na Morzu Północnym, na której dwudziestotrzyletni Werner Heisenberg doznał olśnienia i dokonał przełomu w mechanice kwantowej, otwierając tym samym stulecie naukowej rew...
Komentarze
Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji
Helgoland. Znaczenie kwantowej rewolucji
Carlo Rovelli
8/10
Helgoland to bezdrzewna wyspa na Morzu Północnym, na której dwudziestotrzyletni Werner Heisenberg doznał olśnienia i dokonał przełomu w mechanice kwantowej, otwierając tym samym stulecie naukowej rew...

Gdzie kupić

Księgarnie internetowe
Sprawdzam dostępność...
Ogłoszenia
Dodaj ogłoszenie
2 osoby szukają tej książki

Pozostałe recenzje @Carmel-by-the-Sea

Małpa, która zrozumiała Wszechświat
Ludzka psychologia ewolucyjna

Mimo ‘rozwałkowania’ do szczętu pytania - geny czy charakter (biologia czy kultura)? – wciąż nie daje ono spokoju ludziom; więc je ponawiają i poszukują źródeł własnej w...

Recenzja książki Małpa, która zrozumiała Wszechświat
Odczuwanie i poznawanie. Jak powstają świadome umysły?
Co czyni świadomym?

Mogło być lepiej (choć wciąż nie jest źle) . Kolejna książka profesora neuronauki i psychologii Antonio Damasio nie zaskakuje świeżością. Jest świadomie dostosowana do ‘...

Recenzja książki Odczuwanie i poznawanie. Jak powstają świadome umysły?

Nowe recenzje

Boginie
Dziwna sprawa na kampusie
@stos_ksiazek:

"Boginie" spod pióra Alexa Michaelidesa to kolejna pozycja, którą udało mi się odhaczać z mojej długiej listy książek d...

Recenzja książki Boginie
Style charakteru
"Style charakteru", czyli jak kształtuje się na...
@joanna123:

Proszę o dodanie w recenzji informacji: Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl. "Style charakteru" Stephena M...

Recenzja książki Style charakteru
Wielki Mur z Winnipeg i ja
i need w big boy...
@katexx91:

„And now we've got a reason to get a big boy...” „Wielki Mur z Winnipeg i ja” to najpopularniejsza książka autorki za ...

Recenzja książki Wielki Mur z Winnipeg i ja
O nas Kontakt Pomoc
Polityka prywatności Regulamin
© 2023 nakanapie.pl