Recenzja książki Historia Nie-skończona

Historia Nie-skończona, czyli o nieustannym bazgroleniu

@oga @oga · 2010-12-27 11:35:26
Narrator tej historii, sam siebie nazywający Kolekcjonerem Słów, przyznaje się od razu do bazgrolenia. Bazgroli nieuleczalnie, przez całe swoje życie, odkąd tylko odkrył, jak się to robi. Jeszcze wcześniej zaczął kolekcjonować słowa. I z tych pasji właśnie opowiada się czytelnikowi.
To niewielka książeczka. Na stu stronicach narrator przegląda swoje wspomnienia. Ukazuje nam początki kolekcjonowania słów, niezwykłe odkrycia małego dziecka, zadziwionego tym, co je otacza. Poznajemy też młodzieńca wypisującego na murach swój sprzeciw wobec świata, oraz uciekającego przed mglistą rzeczywistością komuny do słonecznej, wiecznie świętującej Grecji. Potem, w nowej już rzeczywistości, odkrywa kolejne pokłady absurdu i inne formy zniewolenia. A wszystko to wspomina z parkowej ławki, na której zamieszkał, by praktykować „infantylne włóczęgostwo” w poszukiwaniu Nieskończoności.
Włóczęga po wspomnieniach jest chaotyczna, jakby przypadkowo wyłaniały się z pamięci. Choć jednak doprowadzają do owej parkowej ławki, symbolicznej emigracji wewnętrznej. Trudno oprzeć się wrażeniu, że narrator emigrował tak przez całe życie. Uciekał przed ponurą rzeczywistością socjalistycznej Polski, przed labiryntami zbyt bujnej w odczucia Grecji, przed drapieżną realnością nowej Polski kapitalistycznej. Przed tą właśnie Nieskończonością, której równocześnie cały czas szukał.
Ale też w dziwny sposób jej szukał. Początkowy zachwyt nad niezwykłością Słów, z jakiego się zwierza, chyba zabłąkał się w labiryntach jego dalszego życia. Na ile zrozumiałam opisy dziecięcej fascynacji słowem, było to niezwykłe odkrycie tego, że istnieje Sens i Znaczenie. Że słowa mają ogromną moc sprawczą. Że mogą zawierać w sobie prawdę o rzeczywistości. Odkrywanie i eksplorowanie nowych słów było jak odsłanianie pokładów wiedzy o świecie. Konfrontacja już poznanych słów z ich zwykłymi odniesieniami prowokowała młodego narratora do przemyśleń – czy i jak bardzo słowa odpowiadają rzeczom? Czy rzecz widziana z zupełnie nowej perspektywy, w innych okolicznościach, może być nazwana tak samo, czy może zasługuje na nowe słowo? (świetny fragment o obserwacji trawnika z balkonu!) Stąd już tylko krok do rozważań nad tym, jak bardzo nasze słowa determinują to, co i jak poznajemy. Czy są bardziej kluczem do poznania rzeczywistości, czy może tylko wytrychem, skrótem, upraszczającym i zniekształcającym rzeczy? Czy otwierają nas na nieskończoność, czy też zamykają w schematach poznawczych?
Niestety, tego kroku narrator Historii Nie-skończonej chyba nie zrobił. Przeciwnie, wydaje się, że jest bardziej ofiarą słów, niż ich świadomym kolekcjonerem. Zbiera je, ale nie potrafi użyć. A może zbytnio wierzył w ich siłę? Jak wtedy, gdy sprzeciwiał się używaniu słów na korzyść kłamstwa. Sam jednak po czasie stwierdza, że ów młodzieńczy bunt był bez sensu – słowa winne były obronić się same przed nadużyciem. A jednak się nie obroniły. Może to dlatego swój powrót do Polski z emigracji opisuje jako zatopiony we mgle. Mgła zasłania widok, nie pozwala nic rozpoznać. Jakieś niewyraźne kontury wyłaniają się na chwilę, ale nie wyjawiają swojego znaczenia; obserwator nic nie rozumie.
Można odnieść wrażenie, że narrator w tej mgle utknął na dobre. Nie tylko nie rozumiał przemian pod powierzchnią socjalistycznego złudzenia. Nie pojął także innych znaków, jakie dawał mu świat. Przytacza kilka ciekawych historii ze swojego tułaczego życia; trudno jednak uznać, że czegokolwiek się z tych zdarzeń nauczył. Potrafi je tylko powtarzać, na nowo ubierać w słowa. Stały się dla niego obiektem bazgrolenia – bezustannego przepisywania, z którego, jak się wydaje, niewiele wynika. I może właśnie przez to bazgranie nie jest w stanie odkryć upragnionej Nieskończoności.
Czym jest ta Nieskończoność? Nie wiem. Ale sądząc po przytoczonej pod sam koniec książki dziwnej, pseudo-mistycznej opowiastce, upragniona przez narratora Nieskończoność jest jakimś bezpośrednim, pełnym uczestnictwem w świecie. Tak jakby można było w pełni odczuwać rzeczywistość tylko zlewając się z nią. Rzeczywiście, cała historia bazgrania, jaką opowiada narrator, jest historią istnienia odrębnego, odsuwającego się od świata, ukrywającego się przed odczuciami za kartką papieru. Tą kartką, do której wszystko przyszpila długopisem. Musi przestać bazgrać, żeby móc poczuć, że naprawdę żyje. I o tym właśnie bazgrze... Zaiste, Nie-skończona to historia.
Może nie zrozumiałam tej książki. Może wcale nie ma tak smutnego przesłania, jakie mi się ukazało. Jednak nawet jeśli dobrze odczytałam rozterki narratora, wcale nie muszę – ja, czytelnik – wpadać w jego pesymistyczny nastrój. Mogę potraktować tę historię jako przestrogę i radę. Co prawda sam tytuł sugeruje, że udręki narratora wcale się nie kończą wraz z ostatnim rozdziałem, że nie uda mu się przeskoczyć z metapoziomu bazgracza do poziomu samego życia. Ale może jednak się uda. Może da się analizować rzeczywistość, porządkować ją i układać na kartkach, a równocześnie pozostać w nią zanurzonym, żyć „prostym i zwyczajnym” prawdziwym życiem.
Z pewnością jest to książka dziwna, pobudza do refleksji i zastanowienia. Nie tylko nad światem, ale i nad tym, w jaki sposób słowa łączą nas ze światem lub od niego oddzielają. Choć wnioski powinno się wysnuwać samemu, skoro przewodnik po tej historii wygląda na kompletnie zagubionego.

Ocena: 6/10
Ocena @oga:
serce
← polub, jeżeli recenzja Ci się spodobała
Książka Historia Nie-skończona
Historia Nie-skończona 6.6 /10
Mariusz Byliński
Historia Nie-skończona to fascynująca opowieść o Kolekcjonerze, będącym zarazem Łowcą Słów, który ot...
Komentarze

Pozostałe recenzje

„Historia Nie-Skończona” Mariusza Bylińskiego to literacka wędrówka. Spacer poza czasem, w magiczno-realny świat, w którym prawa natury wydają się złudzeniem. Narrator prowadzi subtelną grę i wodzi cz...

KA
@kashienka

Od maleńkości fascynują mnie słowa. Uwielbiam je przegryzać, przełykać i przetrawiać. Lubuję się zwłaszcza we wszystkich słowach zawierających fantastyczne "rz", "sz", "cz" (np. "zacietrzewiony", "szc...

Inne recenzje @oga

Książka Invocato. Księga 1

Powiem od razu wprost, co sądzę o tej książce, a potem postaram się wyjaśnić powody. Otóż jest to najgorsza rzecz, jaką ...

Książka Materialista

Książka norweskiej autorki w pełni zasługuje na miano porządnego, dobrze skonstruowanego kryminału, ale może być także c...

Nowe recenzje

Książka Dopóki nie zajdzie słońce

"Dopóki nie zajdzie słońce" to historia Samuela, byłego żołnierza i agenta służb specjalnych. Wszyscy co czytali "Zapis...

WO
@woleksiazki
Książka To, co najważniejsze

Jessica Huntington - lekarka pracująca w więzieniu dla kobiet, zwolenniczka związków bez zobowiązań. Pewnego dnia w ksi...

@wez_przeczytaj @wez_przeczytaj
Książka Promyczek

Kate Sedgwick wyjeżdża z San Diego na studia w Grant w Minnesocie. Pomimo wielu problemów i ogromnej tragedii jaka ją s...

@wez_przeczytaj @wez_przeczytaj

Książki, recenzje, ogłoszenia, społeczność!

Znajdziesz tu wszystko, czego potrzebuje każdy wielbiciel książek. Załóż konto i korzystaj w pełni ze wszystkich możliwości serwisu.
Zarejestruj się