TYLKO U NAS

Recenzja książki Mocni ludzie

Kapitan Polska?

Autor: @tsantsara ·4 minuty
2020-12-27 Skomentuj 13 Polubień
Padł strzał...

Autor spędził sporo czasu - jako badacz, korespondent i doradca wojskowy - na terenach, gdzie rozgrywa się akcja powieści i to się czuje podczas lektury. Do ciekawszych elementów książki zaliczę opisy natury, przedstawienie sposobów polowania, czy łowienia ryb, oraz w ogóle tradycyjnego trybu życia i zwyczajów Samojedów - rodzimej ludności syberyjskiej. Sympatia autora dla niej już w pierwszym rozdziale skontrastowana jest mocno z jego (i jej) niechęcią wobec opresyjnej i samowolnej carskiej administracji i w ogóle wobec Rosjan, których określa się w książce mongolskim określeniem "urusów". Akcja natomiast jest - niestety - dość komiksowa: już w pierwszej scenie nie uwierzyłem, gdy młody Samojed Wotkuł podciąga na linie przerzuconej przez gałąź drzewa ubitego łosia tak, że ten nie dotyka ziemi - dorosłe łosie ważą do 800 kg.... Podobnie jest z sylwetką głównego bohatera, katorżnika Władysława Lisa (nomen-omen: Ossendowski sam pieczętował się herbem Lis). Ten, uczestnik powstania listopadowego 1831 roku, który powraca do polskości tylko dzięki Polce, Juliannie z Truszkowskich, w której się zakochał i która została jego żoną, zostaje zesłany na Syberię do Narymu, najbardziej (kiedyś) na północ wysuniętego osiedla pomiędzy rzekami Ob i Jenisej. Żona towarzyszy mu w zesłaniu. Oboje, angażując się w szerzenie oświaty (nauka czytania dla dzieci i dorosłych) i sprawując opiekę lekarską nad miejscową ludnością (sprowadzając fachową literaturę medyczną pani Lisowa - bez żadnych studiów i praktyki - jest lepszą lekarką niż cesarski medyk, szef rosyjskiej służby zdrowia... No, czy to nie jest cud?!) z miejsca zyskują jej sympatię i pomoc. Ale w czym tkwi ich komiksowość? Nie mają po prostu żadnych słabości, chwil zwątpienia czy niepewności - same pozytywne cechy. We wszystkim są lepsi od innych - we wszystkim! Władysław, potężny chłop, jednym ciosem powala najtęższych zawadiaków i największe niedźwiedzie, i, nie znając zupełnie warunków miejscowych, w ciągu jednego roku staje się nie tylko zręczniejszy w połowach ryb i w polowaniu od nich, ale też rewolucjonizuje uprawę roli, zaradza pomorowi ryb, w jednej chwili zmienia zwyczaje istniejące od 500 lat... Po prostu heros. Polski Hermes. To budzi niedowierzanie i podejrzenia, że mamy do czynienia z postacią typu Kapitan Ameryka, tyle tylko, że w jakimś polskim, syberyjskim wydaniu. Nie twierdzę, że nie było na Syberii wspaniałych Polaków, którzy działali podobnie, ale w postaciach małżeństwa Lisów skupiają się najszlachetniejsze cechy zesłańca. I tylko te. I ta natychmiastowa wierność i oddanie wszystkich miejscowych. No, możliwe, ale nie uwierzyłem... W powieści widać też europejskie poczucie wyższości autora wobec ludności tubylczej (typowe jeszcze do lat 60-tych nawet w antropologii), co dziś już trochę razi. Rzuca się też w oczy wyjątkowa zajadłość myśliwych, żeby tylko jak najwięcej utłuc zwierząt dla skór na handel (całe mięso zostawiane jest na miejscu - nie rozumiem, jak Samojedzi godzą to z wiarą w Numę - Wielkiego Ducha tajgi, którego należało przeprosić za zabijanie jego stworzeń a usprawiedliwieniem była wyłącznie konieczność. Tu zachowują się oni po prostu tak, jak amerykańscy traperzy. Co do Polski i jej losu, to warte zauważenia jest przekonanie bohatera, iż do klęski powstania walnie przyczyniło się polityczne skłócenie Polaków i najlepszym programem naprawy, jego zdaniem, jest praca (organiczna) i porzucenie wszelkich niesnasek oraz waśni politycznych, które osłabiają naród. Książka była pisana w 1935 roku, więc może to było również jakieś (pozytywne i pozytywistyczne) posłanie Ossendowskiego do jego współczesnych.

Na końcu książki znajduje się słowniczek obcych słów (rosyjskich, niemieckich a także "syberyjskich") użytych w książce. Nie wiem, czy to pomysł wcześniejszego, przedwojennego wydania, czy może tego powojennego z 1946, a kto wie, może samego autora, ale wygląda dość anachronicznie i nędznie. Wyjaśniane są tam m.in. słowa typu tajga ("syberyjska odmiana dzikiego lasu"), tundra, pardon, selekcja, czy "damm" ("przekleństwo angielskich marynarzy, odpowiada naszemu wykrzyknikowi: 'do licha'"). Znaczenia większości z nich domyślamy się z kontekstu. Nie twierdzę, że słowniczek jest całkiem niepotrzebny, ale absurdalne jest jego wykonanie: niektóre słowa znalazły się tam niepotrzebnie, inne wyjaśnione są zbyt zdawkowo, więc niedostatecznie, no i nikt nie wie przed przeczytaniem, że książka posiada jakikolwiek słowniczek (szkoda, że nie są to przypisy pod tekstem).

Notatki>> małachaj, oblepicha, maroszka, jagody " kniażeniki" "grużdzi", zakrom, ryby: chajruz, "pyżjan", "szczokur", nelma, moksun, tajmień, "wonz";Nerczyńska katorga, zamor, śliże, baron Toll, generał Benkendorf, czeski lekarz Jungman, doktor Gruber, Johann Helfrich Jüngken, sor, rzeki: Ałgim, Sym, Tym/Nelemka, Wydczes, Usakir?, Keć, Komalcis; tundra Dużej Bałki, Samojedzi -Sameednam (synowie tej ziemi), Samojedzi tymsko-karakońscy (pp. chodzi o tjumeńsko-karakolskich); zagroda dla ryb: kleć, pluchy; czapki: kis, malci, pime, czyże; kożuch "sok", pas "ni", kołpak skórzany "nesowo"; "tarach" (z ormiańskiego: ropa; ros. гной) - gnilec, szkorbut - leczony wywarem z garbnika i listków borówek, sokiem z żurawin i "czeremszy" - dzikiej cebuli (tzn. czosnku niedźwiedziego); synapizm -okłady z olejkiem gorczycy; najd - ognisko z 2 złożonych pni jak tu:
.
Rozpacz wygnania bohater przenosi na naturę (absurd) (s.146-147): skontrastowana tęsknotą do "spokojnych, oświeconych, słonecznych wielkich zbiorowościach ludzkich" (s.149)..., Wotkuł dmie w "kręty róg bawoli" (jak Wojski?! - skąd bawoły na Syberii?), gwiazdy "Stożary", wnyki-"słopcy", stępice na rysie; nastem - warstwa cienkiego lodu, zybun (bagno). Dźwięki: kaczki krachtają, głuszce puchają, pardwy kokcielą..."Na przykopę z wierciochem - na Wisłę z niewodem", Speranski (?) walczy z łapownictwem, dr. Haaze?, osada Petropawłowskij Ostrog (?).

Moja ocena:

Data przeczytania: 2020-12-27

Gdzie kupić

Księgarnie internetowe
Sprawdzam dostępność...
Ogłoszenia
Dodaj ogłoszenie
2 osoby szukają tej książki
Mocni ludzie
3 wydania
Mocni ludzie
Antoni Ferdynand Ossendowski
9/10
“Mocni ludzie” to kontynuacja “Trębacza cesarskiego”: @Link. Władysław Lis za udział w powstaniu listopadowym zostaje zesłany na Syberię. Wyrusza z nim świeżo poślubiona żona Julianna. Książka opowi...
Komentarze
Mocni ludzie
3 wydania
Mocni ludzie
Antoni Ferdynand Ossendowski
9/10
“Mocni ludzie” to kontynuacja “Trębacza cesarskiego”: @Link. Władysław Lis za udział w powstaniu listopadowym zostaje zesłany na Syberię. Wyrusza z nim świeżo poślubiona żona Julianna. Książka opowi...

Gdzie kupić

Księgarnie internetowe
Sprawdzam dostępność...
Ogłoszenia
Dodaj ogłoszenie
2 osoby szukają tej książki

Zobacz inne recenzje

„Stłumiwszy w sobie oddech, który troską płynie, Westchnąć w ciszy za wszystkich, co prześladowani, Za tych, co uwięzieni i którzy wygnani. Za tych, co leżą teraz na deskach cierpienia Z otwartym...

@aniabruchal89 @aniabruchal89

Pozostałe recenzje @tsantsara

Wiek paradoksów. Czy technologia nas ocali?
Co jest ważniejsze - jarzębina czy telefon?

Moja młodsza córka w wieku czterech lat miała w swoim życiu okres pytań z serii: "Co jest ważniejsze?" Natalia Hatalska napisała swą pierwszą książkę o technologii i je...

Recenzja książki Wiek paradoksów. Czy technologia nas ocali?
Ночной Дозор
Psychologia baśni i "woronka"

Choć powieść Łukjanienki zaliczyłem w swoich lekturach do literatury rozrywkowej (a tę oceniam wyłącznie w kategoriach rozrywkowych tj. napięcie, wyobraźnia, język), to ...

Recenzja książki Ночной Дозор

Nowe recenzje

Od Auschwitz do Ameryki. Niezwykła historia polskiego pływaka
Ważna lekcja historii
@Zaczytane_koty:

Nigdy nie wiem, czy przypadkowa rozmowa nie odmieni naszego życia. Pozwoli spojrzeć na pewne sprawy inaczej, zmienić sp...

Recenzja książki Od Auschwitz do Ameryki. Niezwykła historia polskiego pływaka
Oddaj to nocy
Oddaj to nocy
@Za_czy_ta_na:

Czy mordercę można rozpoznać? Zachowuje się inaczej? Mówi inaczej? Może jego spojrzenie coś zdradza? Jak myślicie, czy ...

Recenzja książki Oddaj to nocy
Piętra lasu
Piętra lasu
@ewelina.czyta:

Dziś przyszła pora by napisać kilka słów o najnowsze książeczce dla dzieci, która wyszła spod pióra pana Marcinowskie...

Recenzja książki Piętra lasu
O nas Kontakt Pomoc
Polityka prywatności Regulamin
© 2022 nakanapie.pl